خواص آنغوزه
آنقوزه یا آنغوزه گیاهی است علفی چند ساله، ریشهٔ آن کمی ضخیم و گوشتی، برگهای آن بسیار بریده و غباری، ساقه آن مجوف و گوشتی و بلندی آن تا ۲ متر میباشد. گلهای آن به رنگ زرد و به گروه چتر مانند در انتهای ساقه ظاهر میشود. آنفوزه در چند سال اولیه سن خود ساقهٔ قابل رویتی ندارد و برگهای آن گسترده روی زمین است که در مراتع به نام «کماه» و «انگزاکماه» چوپانان میشناسند و مورد توجه و علاقهٔ گوسفندان است. دام را چاق میکند ولی گوشت گوسفند کمی بدبو میشود. میوهٔ آنفوزه دارای دو تخم به رنگ قهوه ایی تیره و سیاه، بیضی کمی پهن و بسیار بدبو میباشد. با تیغ زدن یا قطع ریشه یا قسمت پایین ساقه و یقهٔ گیاه در اواخر بهار، شیرهٔ بسیار متعفنی در طول تابستان خارج میشود که درمجاورت هوا به تدریج سفت میشود که همان آنغوزه است. آنفوزه در اراضی بائر و خشک و آهکی مناطق گرم آسیا میروید. بومی استپهای ایران و افغانستان است. در ایران در مناطق مختلف خراسان، کوهسرخ خراسان رضوی، بلوچستان و نواحی مختلف جنوب ایران، مانند کرمان، دشت مرغاب، آباده، نائین و آن نواحی میروید. گونههای دیگری از گیاه Ferula نیز در ایران میرویند که از آنها نیز آنغوزه گرفته میشود و به صورت گونههای مستقل یا واریتههایی از یک گونه شناخته شدهاند از جمله F.foetida Regel. , F.alliacea Boiss. , F.Kuma و F.Kurdica Pol.
گونهٔ F.foetida در دامغان، بلوچستان، خراسان، شاهرود، میامی و سبزوار شناسایی شده و جزء دسته ای است که آنغوزهٔ منتن معروف خراسان را میدهد.
این گونه را در شهر دیباج و اطراف آن (چهارده کلاته و دهستان رودبار) به نام محلی «اشتلغاز» یا «اشترغاز» میشناسند و طرفداران زیادی در تهیه غذاهای سنتی دارد.بوته این گونه در مقایسه با سایر گونهها، ارتفاع کمتری داشته و از بو و اسانس بیشتری برخوردار است.
اندام دارویی این گیاه صمغی رزینی که از ایجاد برش در بخشهای بالایی ریشه بدست میآید است و رزین، اسانس و صمغ، اسید فرولیک و ترکیبات دی سولفید جزو مواد موثرهٔ این گیاه میباشند. عملکرد دارویی این گیاه ضدنفخ و خلط آور است و در درمانهای سوءهاضمه یا قولنجهای مربوط به نفخ، التهاب برونشیب، سرفه و اختلالات و ناراحتیهای عصبی کاربرد داردبطور کلی مهمترین اثرات این گیاه:
- ضد درد
- ضدعفونی کننده
- ضد اسپاسم
- تقویت کنندهٔ قوای جنسی
- ضدنفخ
- کاهش دهندهٔ پرفشاری خون
- مسهل
- خلط آور
- قارچ کش
- محرک تنفسی
- تقویت کننده معده
- محرک
- تقویت کننده رحم
- کرم کش
